Ngày hội di sản Then Tày 2026 – Mạch Then nơi biên cương

Một đêm Then giữa phố núi biên cương

Cuối tháng 11, khi gió mùa đã về trên những dãy núi Bình Liêu, tiếng đàn tính sẽ vang lên giữa trung tâm xã. 20h00 tối thứ Bảy 21/11/2026, tại Quảng trường 25/12, xã Bình Liêu khai mạc Ngày hội di sản Then Tày năm 2026 với chủ đề "Mạch Then nơi biên cương". Sáng Chủ nhật 22/11, ngày hội chuyển về không gian chợ trung tâm Bình Liêu với các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách và bà con.

Ban tổ chức gọi đây là "một câu chuyện di sản, nhiều thế hệ tiếp nối": câu chuyện gìn giữ và trao truyền Then được kể bằng chính tiếng đàn, lời hát của những nghệ nhân, người đang nắm giữ di sản. Với người Tày ở Bình Liêu, Then không phải tiết mục để xem một lần cho biết. Nó có mặt trong lễ cầu an đầu năm, trong lễ mừng thọ ông bà, trong những buổi tối bên bếp lửa, và giờ là trong lớp học của các em nhỏ.

Poster Ngày hội di sản Then Tày 2026 "Mạch Then nơi biên cương" (Ảnh: Truyền thông xã Bình Liêu)

Lịch Ngày hội di sản Then Tày 2026

Lịch dưới đây theo thông báo của xã Bình Liêu và Báo Quảng Ninh (đăng ngày 08/11/2026):

Đêm khai mạc: ba chương của một mạch Then

Chương trình nghệ thuật tối 21/11 đi theo một mạch kể liền: từ Then của ông bà ngày trước (Then từ cội nguồn), qua những người thầy đang dạy đàn, dạy hát cho lớp trẻ (Tiếng Then trao truyền), đến những làn điệu mới cất lên cùng nhịp sống hôm nay (Then gọi mùa mới). Điểm nhấn của đêm là màn trình diễn Then – đàn tính cộng đồng của 100 học sinh, thanh niên Bình Liêu cùng các nghệ nhân: một trăm cây đàn tính cùng gảy một lúc trên quảng trường giữa phố núi.

Khách mời đặc biệt là NSND Triệu Thủy Tiên, Phó Chủ tịch Hội bảo tồn dân ca các dân tộc tỉnh Lạng Sơn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Then – đàn tính của Trung tâm Văn hóa tỉnh Lạng Sơn, cùng các nghệ nhân đến từ Lạng Sơn. Bình Liêu và Lạng Sơn chung một dải biên giới, chung nhiều làn điệu, nên đêm hội cũng là dịp tiếng Then hai bên gặp nhau, hòa vào cùng một mạch.

Hát Then, đàn tính trên sân khấu Hội hoa Sở Lục Hồn (Ảnh: Sưu tầm)

Sáng Chủ nhật ở chợ trung tâm: học Then, xem làm đàn tính

Nếu đêm khai mạc là để nghe, thì sáng 22/11 là để chạm tay vào di sản. Từ 8h00, không gian chợ trung tâm Bình Liêu thành một lớp học mở:

• "Hộ chiếu trải nghiệm Ngày hội di sản Then": mỗi người tham gia các workshop về Then theo hộ chiếu, đi hết các hoạt động để nhận quà của ban tổ chức.
• Trò chuyện với nghệ nhân: nghe chính người hát Then kể về những bài Then cổ, về nghề, về người thầy đã dạy mình.
• Trưng bày tư liệu, nhạc cụ, trang phục: đàn tính, chùm nhạc xóc, áo chàm của người Tày.
• Trình diễn chế tác đàn tính: xem nghệ nhân chọn gỗ, ghép bầu, lên dây cho một cây đàn.
• Lớp học ngắn "Nghệ nhân truyền Then cho em": các em nhỏ (và cả người lớn) được nghệ nhân cầm tay chỉ cách gảy đàn, hát thử vài câu.
• Khu ẩm thực "Vị Tày Bình Liêu" và các gian hàng đặc sản OCOP của địa phương.

Một điều thú vị: 22/11/2026 là Chủ nhật, cũng là ngày họp chợ phiên Bình Liêu. Sáng hôm đó, bà con từ các bản xa đổ về chợ mua bán, nên du khách vừa dự ngày hội vừa được xem phiên chợ vùng cao đông vui nhất trong tuần.

Then là gì, và vì sao Bình Liêu giữ Then

Then là một loại hình diễn xướng của người Tày, Nùng, Thái, kết hợp lời hát, tiếng đàn tính, chùm nhạc xóc và có khi cả điệu múa. Ở Quảng Ninh, người ta thường phân biệt hai dạng: Then tín ngưỡng, gắn với nghi lễ trong gia đình, bản làng như cầu an, giải hạn, mừng thọ; và Then văn nghệ, những bài Then được đặt lời mới để hát trên sân khấu, trong ngày hội, ca ngợi quê hương và đời sống. Người thực hành Then nghi lễ ở Quảng Ninh ngày nay phần lớn là phụ nữ, thường được gọi là bà Then.

Ngày 12/12/2019, UNESCO ghi danh "Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam" vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Quảng Ninh là một trong 11 tỉnh có di sản này trong hồ sơ năm 2019. Trước đó, nghi lễ Then của người Tày đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013. Ở Quảng Ninh, Then tập trung nhiều nhất ở vùng biên giới, chủ yếu trong ba xã Bình Liêu, Lục Hồn và Hoành Mô. Đọc thêm về người Tày và các dân tộc ở Bình Liêu.

Phụ nữ Tày múa cùng chùm nhạc xóc trong lễ hội đình Lục Nà (Ảnh: Sưu tầm)

Đàn tính là linh hồn của Then: cần đàn dài bằng gỗ, bầu cộng hưởng làm từ vỏ quả bầu khô, mặt đàn mỏng, hai dây. Đi cùng đàn là chùm nhạc xóc, những quả nhạc nhỏ kết với tua chỉ màu, người hát cầm lắc theo nhịp. Trong lễ hội đình Lục Nà hay Hội hoa Sở, bạn sẽ thấy các bà, các chị mặc áo chàm, đeo vòng bạc, tay lắc chùm nhạc xóc, vừa hát vừa múa.

Những người giữ lửa Then ở Bình Liêu

Then ở Bình Liêu còn được nghe nhiều như hôm nay là nhờ những người đã bền bỉ dạy hát, dạy đàn suốt mấy chục năm.

Năm 2001, nghệ nhân ưu tú Hoàng Thị Viên vận động lập câu lạc bộ hát Then đầu tiên ở thôn Nà Làng. Từ vài cụ cao tuổi ban đầu, Câu lạc bộ hát Then – đàn tính xã Bình Liêu nay có hơn 60 thành viên. Năm 2007, nghệ nhân ưu tú Lương Thiêm Phú lập câu lạc bộ hát Then Tình Húc với 18 thành viên. Ông sưu tầm 6 bài Then cổ, sáng tác hơn 100 bài Then mới, mở 16 lớp truyền dạy cho hơn 360 người, và tự tay làm đàn tính: thân đàn bằng gỗ chắc, phơi khô, bào nhẵn rồi khắc hoa văn, bầu đàn từ chính những quả bầu ông trồng.

Theo VOV4 (tháng 7/2026), xã Bình Liêu hiện có 12 câu lạc bộ đàn tính ở các thôn bản và trường học; Then được đưa vào chương trình giáo dục địa phương và hoạt động ngoại khóa, nhiều em học sinh lớp 6, lớp 7 đã biết gảy đàn, hát Then. Chi hội Văn nghệ dân gian của xã có 83 hội viên, cùng sưu tầm, nghiên cứu và truyền dạy Then. Cả vùng Bình Liêu có 6 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú về hát Then, đàn tính (số liệu năm 2024). Màn đồng diễn của 100 học sinh, thanh niên trong đêm khai mạc chính là thành quả của những lớp học ấy.

Theo Báo Quảng Ninh, ngày hội năm nay còn là bước để địa phương hoàn thiện hồ sơ, đề xuất nâng Ngày hội Then Tày thành sự kiện văn hóa – du lịch quy mô cấp vùng trong những năm tới.

Phụ nữ Tày áo chàm, vòng bạc trong đoàn rước lễ hội đình Lục Nà (Ảnh: Sưu tầm)

Trước đó một tuần: Ngày hội Đại đoàn kết ở các thôn bản (15/11)

Nếu về Bình Liêu sớm hơn, sáng Chủ nhật 15/11/2026 bạn sẽ gặp một ngày hội khác, nhỏ hơn nhưng gần gũi hơn: Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam, tổ chức đồng loạt tại 100% thôn, khu dân cư của thành phố Quảng Ninh, trong đó có các thôn của ba xã Bình Liêu, Hoành Mô và Lục Hồn. Năm nay ngày hội kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026).

Ngày hội diễn ra ở nhà văn hóa từng thôn, thường có hai phần. Phần lễ ôn lại truyền thống Mặt trận, biểu dương các gia đình văn hóa tiêu biểu và phát động thi đua xây dựng khu dân cư "Đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc". Phần hội là văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian và bữa cơm chung của cả thôn. Trang Truyền thông xã Bình Liêu cho biết từ đầu tháng 11, bà con các thôn, từ các cụ cao tuổi đến các cháu thiếu nhi, đã tranh thủ buổi tối sau giờ làm để tập múa, hát dân ca và hát Then, đàn tính cho ngày hội.

Đây là ngày hội của chính bà con trong thôn, không phải chương trình dành cho du khách. Nếu tình cờ đi ngang một nhà văn hóa thôn đang mở hội, bạn có thể dừng lại xem văn nghệ, cổ vũ trò chơi; nhớ hỏi trước khi chụp ảnh cận mặt và đừng chen vào phần lễ.

Cuối tuần 21–22/11 ở Bình Liêu nên đi đâu

Ngày hội Then rơi đúng mùa đẹp cuối năm của Bình Liêu. Một gợi ý cho chuyến hai ngày một đêm:

• Thứ Bảy 21/11: rời Hà Nội từ sáng sớm, trưa tới Bình Liêu. Buổi chiều lên núi Cao Ly ngắm hoàng hôn hoặc vào thác Khe Vằn. Ăn tối sớm rồi ra Quảng trường 25/12 trước 20h để có chỗ đứng gần sân khấu.
• Chủ nhật 22/11: dậy sớm đi chợ phiên, 8h00 sang khu workshop Then, ăn trưa ở khu "Vị Tày Bình Liêu" hoặc một bát phở Trang Tày. Chiều có thể lên sống lưng khủng long (cột mốc 1305) trước khi về.

Hội Mùa vàng Lục Hồn 2026 kéo dài đến hết tháng 11. Cuối tháng lúa trên ruộng bậc thang phần lớn đã gặt, nhưng không gian hội và những con dốc lên Cao Xiêm vẫn còn. Những sáng trời lạnh, ẩm sau đợt gió mùa là lúc dễ gặp biển mây trên các đỉnh núi biên giới; xem dự báo trước ở trang thời tiết Bình Liêu. Sang tháng 12 là mùa hoa sở trắng đồi với Hội hoa Sở Lục Hồn. Muốn biết cả năm Bình Liêu có hội gì, xem lịch lễ hội Bình Liêu quanh năm.

Cuối tháng 11, đêm ở Bình Liêu lạnh, gió trên quảng trường buốt hơn bạn nghĩ: mang áo khoác dày, khăn và mũ cho buổi xem khai mạc. Cuối tuần có hội thường đông khách, nên đặt phòng trước vài ngày. Chưa đi Bình Liêu bao giờ, đọc thêm kinh nghiệm du lịch Bình Liêu tự túc.

Thông tin cần biết

Câu hỏi thường gặp

Ngày hội di sản Then Tày 2026 diễn ra khi nào?

Khai mạc lúc 20h00 thứ Bảy 21/11/2026 tại Quảng trường 25/12, xã Bình Liêu. Các hoạt động trải nghiệm diễn ra từ 8h00 Chủ nhật 22/11/2026 ở không gian chợ trung tâm Bình Liêu.

Đêm khai mạc có gì đặc biệt?

Chương trình nghệ thuật "Mạch Then nơi biên cương" gồm ba chương "Then từ cội nguồn", "Tiếng Then trao truyền", "Then gọi mùa mới", có NSND Triệu Thủy Tiên và nghệ nhân Lạng Sơn, cùng màn Then – đàn tính của 100 học sinh, thanh niên Bình Liêu.

Du khách có được học hát Then không?

Có. Sáng 22/11 có lớp học ngắn "Nghệ nhân truyền Then cho em", các workshop theo "Hộ chiếu trải nghiệm", trò chuyện với nghệ nhân và xem trình diễn làm đàn tính.

Then Tày có phải di sản UNESCO không?

Có. "Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam" được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 12/12/2019; Quảng Ninh, với vùng Then Bình Liêu, là một trong 11 tỉnh có di sản này trong hồ sơ năm 2019.

Ngày hội Đại đoàn kết 15/11 ở Bình Liêu là gì?

Là ngày hội của từng thôn, khu dân cư, tổ chức đồng loạt sáng 15/11/2026 tại nhà văn hóa các thôn trong thành phố Quảng Ninh, kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam. Có phần lễ và phần hội văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian; du khách đi ngang có thể dừng xem.

Đi xem ngày hội Then nên ở mấy ngày?

Hai ngày một đêm là vừa: chiều thứ Bảy dạo cảnh, tối xem khai mạc; sáng Chủ nhật đi chợ phiên và dự workshop Then. Xem thêm lịch trình Bình Liêu 2 ngày 1 đêm.

Thông tin tổng hợp từ thông báo của xã Bình Liêu (trang Truyền thông xã Bình Liêu), Báo Quảng Ninh, Báo Thế giới Tiếp thị, VOV4, VietNamNet. Cập nhật ngày 11/11/2026.