Chợ phiên Bình Liêu

Nếu chỉ chọn một buổi sáng để hiểu đời sống vùng cao Bình Liêu, hãy chọn sáng Chủ nhật ở chợ phiên trung tâm. Từ tờ mờ sáng, bà con từ các bản quanh vùng đã gùi hàng xuống chợ: người mang mật ong, măng khô, người mang bó rau rừng hay mấy chai rượu men lá. Chợ không chỉ là nơi mua bán mà còn là chỗ gặp gỡ, hỏi han nhau sau một tuần làm nương, và là dịp hiếm hoi để du khách thấy cùng lúc sắc áo của người Dao, Tày và Sán Chỉ.

Chợ họp khi nào, ở đâu

Chợ nằm ngay giữa trung tâm Bình Liêu (thị trấn Bình Liêu cũ, nay thuộc xã Bình Liêu), rộng hơn 6.700 m². Trước kia chợ họp theo lịch âm, mỗi tháng sáu phiên; từ khoảng những năm 1970, phiên chợ được dời về sáng Chủ nhật hằng tuần để bà con tiện sắp xếp việc nhà mà đi chợ. Chợ đông nhất từ khoảng 6 đến 10 giờ sáng; sau 10–11 giờ các sạp đã thưa dần và bắt đầu dọn hàng. Dịp gần Tết và mùa lễ hội, chợ còn tấp nập hơn ngày thường.

Từ Hạ Long, Bình Liêu cách khoảng 108 km; từ Hà Nội khoảng 270 km, đi theo Quốc lộ 18 qua Tiên Yên rồi rẽ lên Quốc lộ 18C. Muốn kịp phiên chợ sớm, tốt nhất nên ngủ lại Bình Liêu từ tối thứ Bảy.

Sắc áo của người đi chợ

Điều khiến nhiều người nhớ mãi về chợ phiên Bình Liêu là trang phục của bà con. Phụ nữ Dao Thanh Phán, Dao Thanh Y mặc áo chàm thêu hoa văn tỉ mỉ, đầu quấn khăn cầu kỳ; người Tày, người Sán Chỉ cũng diện những bộ đồ đẹp nhất khi xuống chợ. Có gia đình đi cả nhà, em bé ngủ ngon trên lưng mẹ giữa dòng người. Nhiều người đi chợ chủ yếu để gặp bạn bè, họ hàng, ngồi bên bát rượu nói chuyện cả buổi.

Mua gì ở chợ phiên

• Miến dong Bình Liêu: đặc sản nổi tiếng nhất vùng, là sản phẩm OCOP, bán cả miến khô để mang về.
• Gia vị và lâm sản: hồi, quế, thảo quả, mật ong rừng, măng khô, các loại lá thuốc.
• Rượu men lá: rượu nấu bằng men làm từ lá rừng, thứ đồ uống quen thuộc trong những cuộc gặp gỡ ở chợ.
• Rau rừng, nông sản theo mùa và đồ thủ công do chính các dân tộc làm ra. Chọn quà gì, mua ở đâu: xem Quà Bình Liêu.
• Khu bán gia súc, gia cầm nằm riêng, cùng nông cụ và hàng tiêu dùng từ miền xuôi.

Ăn gì khi đi chợ

Đi chợ phiên mà không ăn sáng tại chợ thì coi như chưa trọn. Món nên thử đầu tiên là phở xào: bánh phở tráng tay xào trong chảo lớn cùng thịt và rau, thơm mùi xì dầu. Bên cạnh đó là bánh ngải dẻo thơm mùi lá ngải, nhân vừng hoặc lạc; bánh coóc mò của người Tày gói trong lá dong, hình dáng như chiếc sừng bò; miến dong nấu nóng. Gặp hôm có thịt lợn bản hay gà đồi nướng than hoa thì càng đáng ngồi lại.

Chợ Đồng Văn dưới chân Cao Ba Lanh

Ngoài chợ trung tâm, Bình Liêu còn có chợ Đồng Văn, cách trung tâm khoảng 30 km về phía biên giới, nằm dưới chân núi Cao Ba Lanh. Chợ nổi tiếng với món phở xào kiểu riêng: người bán chỉ có bánh phở, khách tự mua thịt, rau ngay trong chợ rồi mang đến nhờ xào. Vào ngày Kiêng gió mùng 4 tháng 4 âm lịch, người Dao nghỉ việc đồng áng, kéo nhau ra chợ hát pả dung, kéo co, đẩy gậy, nên chợ đông vui hơn hẳn. Các nguồn ghi ngày họp chợ Đồng Văn chưa thống nhất, bạn nên hỏi chủ nhà nghỉ trước khi đi.

Kinh nghiệm đi chợ phiên

• Đến trước 7 giờ sáng để thấy chợ đông và đẹp nhất.
• Sáng sớm vùng núi khá lạnh: mang áo khoác nhẹ và đi giày thể thao; xem trước dự báo thời tiết.
• Chuẩn bị sẵn tiền mặt mệnh giá nhỏ để mua bán cho tiện.
• Hỏi ý trước khi chụp ảnh cận cảnh người dân, ăn mặc lịch sự và tôn trọng phong tục địa phương.
• Uống rượu men lá vừa phải nếu sau đó còn đi xe đường đèo.

Sau buổi chợ, bạn có thể ghé thác Khe Vằn, cột mốc 1305 hay men theo Quốc lộ 18C lên Hoành Mô, Đồng Văn để trọn một ngày khám phá vùng biên Bình Liêu.