Là một trong những điểm đến hấp dẫn, chợ phiên Bình Liêu vẫn giữ nhịp sinh hoạt truyền thống, đặc sắc, trở thành một không gian văn hóa sống động, có thể phát triển thành sản phẩm du lịch.
Nằm ở vùng biên giới phía Đông Bắc của tỉnh, xã Bình Liêu được ví như “vùng cao thu nhỏ" với cảnh quan nguyên sơ, bản sắc đậm nét của các cộng đồng Dao, Tày, Sán Chỉ... "Trong không gian ấy, chợ phiên Bình Liêu không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa, mà còn là nơi kết tinh nhịp sống, tập quán sinh hoạt, nét đẹp đồng bào vùng cao. Đây là nguồn nguyên liệu quý để thúc đẩy du lịch" - bà Tô Thị Nga, Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Bình Liêu, chia sẻ.
Chợ phiên Bình Liêu có diện tích hơn 6.700m², họp vào chủ nhật hằng tuần, gắn bó mật thiết với đời sống cư dân vùng cao. Không mang dáng dấp của những khu chợ du lịch thương mại hóa, chợ phiên vẫn giữ nhịp sinh hoạt truyền thống, nơi người dân mang đến các sản vật quen thuộc của núi rừng như miến dong, hồi, quế, thảo quả, rượu men lá, rau rừng, bánh truyền thống.
Việc mua bán không chỉ là giao dịch hàng hóa mà còn là dịp gặp gỡ, gắn kết cộng đồng, phản ánh sinh động đời sống kinh tế - văn hóa bản địa và bảo lưu tiếng nói, trang phục, ẩm thực truyền thống. Chính tính chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng, giúp du khách có trải nghiệm mộc mạc, “sống cùng văn hóa” thay vì chỉ tham quan, chụp ảnh; đưa chợ phiên vượt ra khỏi vai trò điểm dừng chân, trở thành một không gian văn hóa sống có thể phát triển thành sản phẩm du lịch.
Các chuyên gia cho rằng, chợ phiên Bình Liêu cần được đặt trong “trục sản phẩm du lịch cộng đồng - trải nghiệm bản địa”, trở thành một không gian trải nghiệm văn hóa vùng biên, kết nối với các sản phẩm du lịch sinh thái, lễ hội và du lịch cộng đồng tại các thôn bản lân cận. Khi đó, chợ phiên không chỉ là điểm đến độc lập, mà là mắt xích quan trọng trong chuỗi trải nghiệm khám phá Bình Liêu.
Theo Tiến sĩ Trần Hạnh Nguyên (Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội), giá trị của chợ phiên không chỉ ở sản phẩm bán ra, mà ở tri thức bản địa, kỹ năng và không gian thực hành văn hóa. Nếu thiếu “câu chuyện”, chợ phiên dễ bị nhìn như một điểm mua bán đơn thuần, khó tạo chiều sâu trải nghiệm cho du khách.
Từ nền tảng đó, chợ phiên Bình Liêu đang được định hướng trở thành không gian trải nghiệm văn hóa tổng hợp, thay vì chỉ dừng ở chức năng giao thương. Việc lồng ghép các hoạt động như trải nghiệm ẩm thực truyền thống, làm bánh, dệt vải, chế biến nông sản, trình diễn dân ca hay kể chuyện dân gian sẽ giúp mỗi phiên chợ trở thành một sự kiện văn hóa nhỏ, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia. Khi được tổ chức phù hợp, chợ phiên sẽ góp phần kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và tạo thêm sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Một lợi thế nổi bật của chợ phiên là khả năng kết nối trong chuỗi du lịch liên vùng với Hoành Mô, Lục Hồn... Với vai trò trung tâm của không gian văn hóa - du lịch, xã Bình Liêu có điều kiện lồng ghép chợ phiên vào các tuyến du lịch liên xã, liên bản, hình thành hành trình trải nghiệm khép kín, từ tham quan cảnh quan tự nhiên, khám phá bản làng, nghỉ homestay đến giao lưu văn hóa và mua sắm sản vật địa phương... Qua đó làm phong phú sản phẩm du lịch và lan tỏa lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, việc khai thác chợ phiên cho du lịch cũng đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt là nguy cơ sân khấu hóa, thương mại hóa quá mức làm mai một tính nguyên bản. Vì vậy, cần kiên định nguyên tắc “người dân là chủ thể”, gắn phát triển du lịch với bảo tồn di sản, đồng thời chú trọng đầu tư hạ tầng, đào tạo kỹ năng và truyền thông phù hợp để bảo đảm chất lượng trải nghiệm.
Thực tế cho thấy, khi chợ phiên được tổ chức quy củ hơn, có sự tham gia đông đảo của đồng bào, trải nghiệm của du khách được nâng lên rõ rệt. Việc giới thiệu trang phục truyền thống, ẩm thực bản địa, nghề thủ công trong không gian chợ đã tạo thêm sức hút, đặc biệt vào dịp cuối tuần và mùa lễ hội.
Khi được định vị đúng trong chiến lược phát triển du lịch sinh thái văn hóa - cộng đồng, chợ phiên Bình Liêu không chỉ là điểm nhấn thu hút du khách mà còn trở thành cầu nối giữa bảo tồn bản sắc và phát triển sinh kế. Từ những phiên chợ mộc mạc vùng cao biên giới, một hướng đi mới cho du lịch Bình Liêu đang dần hình thành, giàu chiều sâu và đặc sắc.
(Theo Báo Quảng Ninh)
